බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධර්ම මාර්ගය පදනම් වී ඇත්තේ අකර්මණ්‍යතාව හෝ භාග්‍යය මත යැපීම මත හෝ නොවේ. නොපසුබස්නා උත්සාහය සහ ස්වයං වීර්යය මත ය. උන්වහන්සේ දේශනා කළේ “අත්තදීපා විහරථ, අත්තසරණා අනඤ්ඤසරණා” යනුවෙනි. එනම්, ‘තමාට පිහිට තමා ම ය, අන් සරණයක් නොපතන්න’ යන්නයි. මුහුණ දීමට සිදු වන නොයෙකුත් අභියෝග, ගැටලු සහ ආධ්‍යාත්මික පිරිහීම් හමුවේ “උත්සාහය අත්නොහැර වීර්ය වැඩීම” යන්න බෞද්ධයාට පමණක් නොව සමස්ත මානව සංහතියට ම අතිශයින් ම කාලීන වූ පණිවිඩයකි.
බෞද්ධ පාලි සාහිත්‍යයේ ‘වීර්යය’ යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ යහපත් හා කුසල ධර්මයන් දියුණු කර ගැනීම සඳහාත්, අයහපත් හා අකුසල ධර්මයන් ප්‍රහීණ කිරීම සඳහාත් “සිත තුළ ඇති කර ගන්නා බලවත් ශක්තියයි”. සතර සම්‍යක් ප්‍රධානයන් හි දී වීර්යය කොටස් හතරකි.
නුපන් අකුසල් නූපදවීම:
සිත තුළ මෙතෙක් නූපන් පාපී සහ අකුසල සිතුවිලි උපදින්නට නොදීම,
උපන් අකුසල් ප්‍රහීණ කිරීම:
සිත තුළ දැනටමත් උපන් අකුසල සිතුවිලි වීර්යයෙන් දුරු කිරීම,
නුපන් කුසල් උපදවා ගැනීම:
සිත තුළ මෙතෙක් නූපන් ශෝභන හා කුසල සිතුවිලි අලුතින් ඇති කරගැනීම,
උපන් කුසල් දියුණු කිරීම:
සිත තුළ උපන් කුසලතාවයන් තවදුරටත් වර්ධනය කරමින් පරිපූර්ණත්වයට පත් කිරීමය.
මෙම ප්‍රධාන වීර්යය නොමැතිව කිසිදු කෙනකුට සංසාර චක්‍රයෙන් මිදීමට හෝ ලෞකික ජීවිතයේ සාර්ථකත්වයක් හෝ අත්කර ගැනීමට නොහැකිය.
මහාජනක ජාතක කථාවේ දී මුහුද මැද නැව ගිලී ගිය ද, අන් අය දෙවියන්ට යදිමින් හඬා වැටෙද්දී මහාජනක බෝධිසත්වයෝ දින හතක් පුරා සාගරය තරණය කිරීමට අසීමිත වීර්යයක් දැක්වූහ. “වීර්යය අත්නොහරින්නා කිසිදිනෙක අගාධයේ ගිලෙන්නේ නැත” යන්න උන්වහන්සේ ක්‍රියාවෙන් ඔප්පු කර, පෙන්වූහ.
මහා පධානි වීර්යය වඩමින් වජිරාසනය මත වැඩහිඳීමින් බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේ කළ අදිටන බෞද්ධ අප සැමට ලොකු ම ශක්තියකි: “කාමං තචො ච න්හාරු ච අට්ඨි ච අවසිස්සතු, උපසුස්සතු සරීරෙ මංසලොහිතං, යං තං පුරිසථාමෙන පුරිසවීරියෙන පුරිසපරක්කමෙන පත්තබ්බං, න තං අපාපුණිත්වා වීරියස්ස සංථානං භවිස්සති.”
මගේ ශරීරයේ සම්, නහර, ඇට පවා ඉතිරි වී මස් සහ ලේ සිඳී ගිය ද, පුරුෂ වීර්යයෙන් සහ
පරාක්‍රමයෙන් ලබා ගත යුතු යම් අරහත් ඵලයක් වේ ද, එය නොලබා මම මේ වීර්යය නොහරිමි.
මෙම උදාර අදිටනින් යුතුව ක්‍රියා කළ බැවින් උන්වහන්සේ සියලු මාර බලකායන් පරාජය කර සම්මා සම්බුද්ධත්වයට පත් වූ සේක.
අධ්‍යාපනය ලබන දරුවකුට, රැකියාවක් හෝ ව්‍යාපාරයක් කරන අයකුට හෝ පවුල් ජීවිතයක් ගතකරන ඕනෑම අයකුට බාධා, අභියෝග සහ අසාර්ථකත්වයන් පැමිණීම ස්වභාවික ය. එහෙත් වරක් හෝ කිහිප වරක් වැරදුණු පමණින් උත්සාහය අත්හැරීම හීන වීර්යය ඇති අයගේ ලක්ෂණයකි. “වායාමෙතෙව පුරිසො, යාව අත්ථස්ස නිප්ඵදා” කාර්යය සිද්ධ වන තුරුම උත්සාහ කළ යුතු ය යන බුදු වදනට අනුව, සාර්ථකත්වයේ රහස රැඳී ඇත්තේ වැටෙන වාරයක් පාසා නැඟී සිටීමේ අප්‍රතිහත ධෛර්යය මත ය.
භාවනානුයෝගීව සිත දමනය කිරීමට උත්සාහ කරන අයකුට නිද්‍රාව (ථීනමිද්ධ), උද්ධච්ච කුක්කුච්ච සහ විචිකිච්ඡා වැනි නීවරණ ධර්මයන්ගෙන් නිතර බාධා පැමිණේ. එතැන දී පවා වීර්යය ලිහිල් කළහොත් සිත අකුසලයට බර වේ. සෝණ තෙරණුවන්ගේ කතාව මෙයට හොඳ ම උදාහරණයකි.
අතිශය වීර්යයෙන්, පාද පැලෙන තෙක් සක්මන් කළ සෝණ තෙරණුවන්ට මාර්ගඵල ලැබීමට නොහැකි වූ විට බුදුරජාණන් වහන්සේ ‘වීණා උපමාව‘ දෙසා වදාළහ. වීණාවේ තත් තද වැඩි වූ විට කැඩේ; බුරුල් වැඩි වූ විට ශබ්දය නොනික්මේ. එලෙස ම වීර්යය ද අතිශය උද්යෝගයෙන් නොව, උපේක්ෂාවෙන් හා නුවණින් යුතු ව සමබරව පැවැත්විය යුතු ය.
පසු නොබසින වීර්යයක් ඇති කර ගැනීම සඳහා බුද්ධ දේශනාවට අනුව අප පුරුදු කළ යුතු කරුණු කිහිපයකි:
අප්‍රමාදය (සිහියෙන් සිටීම): මරණය සහ සංසාරයේ භයානකකම නිතර සිහිපත් කිරීම (මරණානුස්සතිය) තුළින් කුසල් කිරීමට ඇති උනන්දුව හෙවත් ‘සංවේගය’ ඇති වේ. එය වීර්යයට විශාල රුකුලකි.
කල්‍යාණ මිත්‍ර සේවනය: අලස, අකර්මණ්‍ය සහ සෘණාත්මක සිතුවිලි ඇති අයගෙන් ඈත්ව, වීර්යය වඩන, උත්සාහවන්ත ආදර්ශමත් චරිත ආශ්‍රය කිරීම.
බාධක හමුවේ පසුනොබෑම: යම් කාර්යයක් ආරම්භ කළ පසු බාධා හමුවේ අධෛර්යය නොවී, එය අභියෝගයක් ලෙස භාරගෙන ඉදිරියට ම යාම.
සමබරතාව රැක ගැනීම: වීර්යය සමඟ ශ්‍රද්ධාව, සතිය, සමාධිය සහ ප්‍රඥාව යන ඉන්ද්‍රිය ධර්මයන් සමබරව පවත්වා ගැනීම.
වර්තමාන සමාජයේ බොහෝ දෙනෙක් ක්ෂණික ප්‍රතිඵල සහ පහසු මාර්ග සොයා යති. අභියෝගයක් පැමිණි වහා ම අධෛර්යයට පත්වී මත්ද්‍රව්‍යවලට ඇබ්බැහි වීම, දිවි නසා ගැනීමට පෙළඹීම හෝ අන් අයට චෝදනා කරමින් කාලය නාස්ති කිරීම හෝ අද බහුලව දක්නට ලැබෙන සෝචනීය තත්ත්වයකි. නමුදු බෞද්ධ සම්ප්‍රදාය අපට උගන්වන්නේ සියලු කරදර සහ දුක්ඛ දෝමනස්සයන් අපගේ ම කුසල්/අකුසල් සහ ක්‍රියාවන්ගේ ඵලයක් බවත්, ඒවායින් මිදීමට නම් අප ම උත්සාහ කළ යුතු බවත් ය.
“නත්ථි මෙ සරණං අඤ්ඤං – බුද්ධෝ මෙ සරණං වරං” යැයි පවසමින් බුදුන් සරණ යන බෞද්ධයා, බුදුරජාණන් වහන්සේ පෙන්වා දුන් අප්‍රතිහත ධෛර්යය සහ නොපසුබස්නා උත්සාහය සිය ජීවිතයේ තේමා පාඨය කර ගත යුතු ය. වැටෙන සෑම අවස්ථාවක ම වීර්යය නමැති බලගතු ශක්තියෙන් නැගී සිටින්නාට ලෞකික දියුණුව මෙන් ම සංසාර දුකින් මිදෙන අමෘත මහා නිර්වාණ සම්පත්තිය ද අතැඹුලක් සේ නියත වශයෙන් ම අත්පත් කර ගත හැකි වනු ඇත.