කයෙහි නිබර බව හඟවන නාම රූප ධර්ම
සෑම සත්ත්වයකු ම තම කය එනම් ශරීරය උසුලාගෙන ජීවත් වෙයි. එහෙත් එම ශරීරය ම නිරතුරුව
“බරක්” ලෙස දැනෙන්නේ නැත. ඇවිදින විට, වැඩ කරන විට හෝ වෙනත් කාර්යයක නිරත වන විට
“මේ තරම් බරක් උසුලාගෙන සිටිමි” යන හැඟීම සිතට නො එයි. එහෙත් බාහිර වස්තුවක් ඔසවන
විට, එය විශේෂයෙන් ම බරක් ලෙස දැනේ. මෙසේ සත්ත්වයාට තම ශරීරය නිබර බව දැනීමට හේතු
කවරේද? එම හේතු විදර්ශනාවට නැඟිය හැකි ආකාරය කුමක් ද? යන කරුණු බුද්ධ දේශනාවට අනුව
මෙම ලිපියෙන් පැහැදිලි කෙරේ.
නාම - රූප ධර්ම
බුදු දහම අනුව “සත්ත්වයා”යනු මම, මගේ, මගේ ආත්මය යන ලෙස ගත හැකි නිත්ය වූ
සත්ත්වයෙක් නොවේ. එය නාම සහ රූප යන ධර්ම දෙක එකට එක්ව ක්රියා කරන ක්රියාවලියකි.
“සත්ත්වයෙක්” යන්න නාම – රූප අතුරු සම්බන්ධයක ප්රතිඵලයක් බව මහානිදාන සූත්රයෙන්
බුදුරජාණන් වහන්සේ පැහැදිලි කොට ඇත. මෙහි රූප යන්නෙන් අදහස් වන්නේ සතර මහා භූත සහ
සතර මහා භූත නිසා උපදින උපාදාය රූප සමූහය යි. නාමය සහ රූපය එකිනෙකා මත පදනම් ව,
එකිනෙකාට ආධාර කරමින් පවතින තාක් “සත්ත්වයෙක්” ලෙස සම්මතයෙන් හඳුනාගනු ලබයි.
 මෙම කරුණ අනුව බුදු දහම තුළ සත්ත්වයා පිළිබඳ විග්රහය සිදුකරන්නේ පංචස්කන්ධ ධර්මය
මත ය. එනම් රූප, වේදනා, සඤ්ඤා, සංඛාර සහ විඤ්ඤාණ යන ස්කන්ධ පහ මත ය. මේ අතර ශරීරය
සම්බන්ධයෙන් ඍජුව අදාළ වන්නේ රූපස්කන්ධය යි. රූපස්කන්ධය යනු සරල ව “ශරීරය”ලෙස පමණක්
නොව, ශරීරය පවත්වා ගෙන යාමට උපකාරී වන රූප ධර්ම රාශියක එකතුවකි.
ඛන්ධ සූත්රයෙන් ශරීරය හුදෙක් රූප ධර්ම සමුච්චයක් බව බුදුරජාණන් වහන්සේ දක්වන ලදී.
රූපස්කන්ධයට රූප විසි අටක් අයත් වේ. ඒවා ලෙස මහාභූත රූප හතර වන පඨවි, ආපෝ, තේජෝ,
වායෝ, උපාදාය රූප ලෙස සඳහන් ප්රසාද රූප පංචකය, ගෝචර රූප පංචකය, භාව රූප දෙක, හදය
වත්ථු රූපය, ජීවිත රූපය, ආකාශ ධාතුව, විඤ්ඤත්ති රූප දෙක, ලහුතා, මුදුතා, කම්මඤ්ඤතා
යන රූප තුන සහ උපචය, සන්තති, ජරතා, අනිච්චත යන ලක්ෂණ රූප සතර විස්තර කෙරේ. මෙම රූප
සියල්ල එකිනෙකා මත පදනම් ව ක්රියා කරමින් සත්ත්වයාගේ ශරීරය හා භෞතික අත්දැකීම්
හැඩගැස්වීම සඳහා පදනම සපයන බව අභිධර්මයෙන් පැහැදිලි කරයි. මෙහි විශේෂයෙන් “විකාර
රූප” ලෙස හඳුන්වන රූප පහක් ඇත.
අභිධර්මය අනුව විකාර රූප පහ යනු සිතෙන් උපදින රූප ධර්ම වන අතර, ඒවා ශරීරය හා වචනය
ක්රියාත්මක වීමටත්, රූප ධර්මයන් කාර්යක්ෂම ලෙස පවත්වාගෙන යාමටත් උපකාරී වේ. එම
විකාර රූප නම් කාය විඤ්ඤත්ති රූපය (ශරීර ක්රියාව ප්රකාශ කිරීම), වචී විඤ්ඤත්ති
රූපය (කථනය ප්රකාශ කිරීම), රූප ලහුතාව (සැහැල්ලු බව), රූප මුදුතාව (මෘදු බව) සහ
රූප කම්මඤ්ඤතාව (කාර්යයට සුදුසු බව) වේ. මෙම රූප ධර්ම නිසා ශරීරය හා වචනය සිතට
අනුකූල ව පහසුවෙන් ක්රියා කරන බැවින් ඒවා “විකාර” ලෙස හඳුන්වනු ලබයි. සත්ත්වයාට
තමන්ගේ බර නිරතුරුව නො දැනීමට, එනම් නිබර බව දැනීමට හේතු පැහැදිලි කිරීමේ දී, වචී
විඤ්ඤත්ති රූපය හැර ඉතිරි විකාර රූප සතර පිළිබඳවත්, ජීවිත රූපය පිළිබඳවත් අවබෝධය
වැදගත් වේ.
කාය ලහුතා
කාය ලහුතා යන්නෙන් අදහස් වන්නේ ශරීරයේ සැහැල්ලු බවයි. මෙය භෞතික බර අඩු වීමක් නොව,
ශරීරය ක්රියාකාරී වීමට බාධාවක් නොවන ආකාරයෙන් පවතින ස්වභාවය යි. සත්ත්වයාගේ ශරීරය
ස්වභාවිකව ම තමන්ට ම බරක් ලෙස නොදැනෙන්නේ කාය ලහුතා රූප නිසි පරිදි ඉපිද
ක්රියාත්මක වීම නිසා ය.
රෝගී තත්ත්වයක දී, අධික මහන්සියක දී හෝ සිත දැඩි ලෙස අසමතුලිත වූ විට “ශරීරය
බරයි”යන හැඟීම මතුවේ. මෙවැනි අවස්ථා කාය ලහුතා රූප දුර්වල වූ විට සිදුවන බව බුදු
දහමෙන් පැහැදිලි කෙරේ. සාමාන්ය ජීවිතයේ දී ශරීරය බරක් ලෙස නො දැනීමට ප්රධාන
හේතුවක් වන්නේ මෙම ලහුතා රූප සුදුසු පරිදි පැවතීම ය.
කාය මුදුතා
කාය මුදුතා යනු ශරීරයේ මෘදු බවයි. ශරීරය දැඩි, තද, පීඩනයක් දෙන වස්තුවක් ලෙස නොව,
සිතට සහ චලනයට අනුකූලව ක්රියා කරන මෘදු ස්වභාවයක පවතින්නේ මෙම රූපය පවතින නිසා ය.
ශරීරය මෙසේ මෘදු වූ විට, එහි බර බව පිළිබඳ සංවේදනය සිත තුළ දැඩිව මතු නොවේ.
දිගු කාලයක් උත්සාහයෙන් වැඩ කිරීමෙන් පසු හෝ දිගුකාලීන මානසික ආතතියක දී ශරීරය දැඩි
ව පවතින අතර, කුඩා චලනයක් වුව ද බරක් ලෙස දැනෙන අවස්ථා ඇත. මෙය කාය මුදුතා රූප
දුර්වල වූ අවස්ථාවකට උදාහරණයකි. එයින් පැහැදිලි වන්නේ, ශරීරය මෘදු ලෙස පවතින තාක්
බර පිළිබඳ හැඟීම සත්ත්වයාට නො දැනෙන බවයි.
කාය කම්මඤ්ඤතා
කාය කම්මඤ්ඤතා යන්නෙන් අදහස් වන්නේ ශරීරය එහි කාර්යයන් ඉටු කිරීමට අනුකූල ව,
පහසුවෙන් යොදාගත හැකි තත්ත්වයක පවතින බවයි. ශරීරය තම කාර්යයන් ඉටු කිරීමට සුදුසු
තත්ත්වයක පවතින විට, එය බරක් ලෙස නොව, ජීවිතය පවත්වාගෙන යාමට උපකාර වන මෙවලමක් ලෙස
පවතී. ශරීරය නිරතුරුව බරක් ලෙස දැනෙනවා නම්, ඇවිදීම, වැඩ කිරීම හා දෛනික ජීවිත
කටයුතු අතිශය දුෂ්කර වනු ඇත. කාය කම්මඤ්ඤතා රූප සුදුසු පරිදි පවතින විට ශරීරය සිතට
අනුකූලව ක්රියා කරමින් බර බව පිළිබඳ හැඟීම මතු නො වන්නේ ය.
කාය විඤ්ඤත්තිය
ශරීරාවයව ක්රියා කරවන චිත්තජ වායුවේ වේගය ඒ ඒ ක්රියාවට යෝග්ය වන පරිදි ඒ ඒ
දිශාවට හරවන විශේෂ බලය කාය විඤ්ඤත්තිය නම් වේ. අභිධර්මය අනුව කාය විඤ්ඤත්ති රූපය
යනු සිතෙන් උපදින, ශරීරය චලනය කරවන සහ ක්රියාවට යොමු කරවන විශේෂ රූපයකි. එය
ක්රියාත්මක වන විට සිත ශරීර චලනයට හා කාර්යයට දැඩිව යොමු වන බැවින්, පඨවි ධාතුවෙන්
උපදින බර බවට සම්බන්ධ සංවේදන පැහැදිලිව මතු නොවේ. එබැවින් ඇවිදීම, දිවීම හෝ වෙනත්
වැඩක නිරත වන අවස්ථාවල දී ශරීරයේ බර පිළිබඳ විශේෂ අවධානයක් නොමැතිව “බර නො දැනෙන”
ස්වභාවයක් පවතී.
ජීවිත රූපය
ජීවිත රූපය යනු රූපස්කන්ධය තුළ අතිශය වැදගත් උපාදාය රූපයකි. මෙය ශරීරයේ ජීවත්වීම,
පවත්නා බව සහ ක්රියාත්මක වීම සුරකිමින් සිටින ධර්මය යි. ජීවිත රූපය නිසා ශරීරය
සජීවී වස්තුවක් ලෙස ක්රියා කරයි. එය මියගිය, අචල බර වස්තුවක් ලෙස නො පවතී.
ශරීරය සජීවී ලෙස ක්රියා කරන විට එහි බර බව සිතට දැඩි ලෙස දැනෙන්නේ නැත. මියගිය
ශරීරයක් හෝ චලනය නොවන වස්තුවක් උසුලාගෙන යාමේ දී බර බව ඉතා තදින් දැනේ. එහෙත් ජීවිත
රූපය පවතින සත්ත්ව ශරීරය තුළ, ශරීරය ම තම චලනයට සහ පවත්නා තත්ත්වයට දායක වන බැවින්
බර බව පිළිබඳ දැනීම අවම වේ.
බාහිර බරෙහි පීඩාකාරී බව
බුදු දහම අනුව ශරීරය බරක් ලෙස දැනීම යනු හුදෙක් ශරීර ගුණයක ප්රතිඵලයක් නොව, සිත හා
රූපය අතර ඇති සම්බන්ධතාවේ ප්රතිඵලයකි. කාය ලහුතා, කාය මුදුතා, කාය කම්මඤ්ඤතා, කාය
විඤ්ඤත්ති සහ ජීවිත රූපය යන රූප නිසි ලෙස ක්රියාත්මක වන විට සිත ශරීරය සමඟ
ගැටෙන්නේ නැත. එවිට ශරීරය “ඔසවාගෙන යන බරක්” ලෙස නොව, ස්වභාවිකව පවතින රූපයක් ලෙස
අත්විඳීන්නට සිත පුරුදු වේ.
එහෙත් ඔසවා ගෙන යනු ලබන බාහිර බරක්, බරක් ලෙස දැනෙන්නේ, ශරීරයට අයත් රූපස්කන්ධය හා
එයට පිටත වූ රූපය අතර ඇති ස්වභාවික වෙනස නිසා ය. තමන්ගේම ශරීර බර රූපස්කන්ධයට අයත්
වන අතර, එය සජීවී ව හා කාර්යයට සුදුසු ලෙස පවතින බැවින් බරක් ලෙස සිතට ප්රබල ව
නොදැනේ. එහෙත් බාහිර බරක් ජීවිත රූපයෙන් සජීවී නොවන රූපයක් බැවින්, එය ශරීරයට
ප්රතිවිරුද්ධ පීඩනයක් ලෙස ක්රියා කර, බර බව ලෙස පැහැදිලි ව දැනේ.
නිබර බව විදර්ශනාවට නැගීම
ඉහත පැහැදිලි කළ පරිදි, සත්ත්වයාට තමන්ගේ බර, බරක් ලෙස නො දැනෙන්නේ අහඹු හේතුවක්
නිසා නොව, බුදු දහමෙන් විස්තර කරන රූපස්කන්ධයේ රූප ධර්ම යෝග්ය පරිදි පවතින නිසා ය.
මෙම රූප ධර්ම ශරීරය සැහැල්ලු, මෘදු, කාර්යයට සුදුසු සහ සජීවී ලෙස පවත්වා ගන්නා
බැවින්, එය සත්ත්වයාට බරක් ලෙස දැනෙන්නේ නැත. මෙය හුදෙක් ක්රියාවලියක් වන අතර,
තමාට හෝ වෙනත් අයකුට හෝ පාලනය කළ හැකි දෙයක් නොවේ.
රූප සූත්රයේ දී ශරීරයේ සැහැල්ලු බව, මෘදු බව වැනි ගුණ ධර්ම හේතු මත පවතින බව
බුදුරජාණන් වහන්සේ දක්වා ඇත. ඒ අනුව, මෙම රූප ධර්ම ද, ස්ථිර සහ තමාට අයත් දේ නොව,
හේතු මත උපදිමින් හේතු නැති වූ විට විනාශ වන ස්වභාවයෙන් යුතු බව ද, ශරීරයේ සැහැල්ලු
බව, මෘදු බව, ක්රියාකාරී බව, ජීවිතය පවත්වාගෙන යාම වැනි උපාදාය රූප: රෝග, මහන්සිය,
ආහාරය, මානසික තත්ත්වය වැනි කරුණු මත නිරතුරුව වෙනස් වන බව දැන, ඒවා තමාට කැමති
පරිදි පවත්වාගත නොහැකි අනිත්ය ධර්ම බව අවබෝධ කර ගත යුතු වේ. අනත්තලක්ඛණ සූත්රයෙන්
බුදුරජාණන් වහන්සේ, ශරීරයට ඇති ඇලීම බිඳ දැමිය යුතු බව වදාරන ලදී. ඒ අනුව, ඉහතින්
සඳහන් කළ රූප ද, අනිත්ය, දුක්ඛ සහ අනාත්ම ලෙස විදර්ශනා කිරීමෙන්, ශරීරයට ඇති අධික
ඇලීම අඩු කර ගැනීමටත්, රූපස්කන්ධය පිළිබඳ නිවැරැදි දර්ශනයක් ගොඩනඟා ගැනීමටත්,
දුක්ඛයෙන් මිදීමේ මාර්ගය අවබෝධ කර ගැනීමටත් මහත් උපකාරයක් වනු ඇත.
අභිධර්මාචාර්ය, ආචාර්ය
අමර සතරසිංහ |
අව
අටවක
අමාවක
පුර
අටවක
පසළොස්වක
