තල්පත්වල ත්රිපිටකය ග්රන්ථාරූඪ කළ මාතලේ අලුවිහාරය
 මධ්යම පළාතේ මාතලේ දිස්ත්රික්කයේ ගම්පහසිය පත්තුවේ පිහිටි මාතලේ අලුවිහාරය ආගමික,
සංස්කෘතික, ඓතිහාසික සහ පුරාවිද්යාත්මක වශයෙන් වැදගත් සිද්ධස්ථානයකි. ඉතිහාසයේ
මුල් යුගවල ආලෝක ලෙන නමින් මෙම විහාරස්ථානය හඳුන්වා ඇති අතර, පසුව අලුලෙන,
අලුවිහාරය බවට පත්ව තිබේ.
 ක්රි:පූ: 1 වැනි සියවසෙහි වළගම්බා රාජ්ය සමයේ ත්රිපිටක බුද්ධ ධර්මය තල්පත්වල
ග්රන්ථාරූඪ කිරීම මෙම ස්ථානයේ දී සිදුව තිබේ. දීර්ඝ කාලයක් බුදු දහම මුඛ
පරම්පරාගතව පවත්වා ගෙන ආ අතර, වළගම්බා රජතුමාගේ පාලන සමයේ දී පැවති අර්බුදකාරී
තත්ත්වයන් නිසාත්, වසර 12ක කාලයක් පැවති බැමිණිතියාසාය නම් වූ දුර්භික්ෂය නිසාත්
භික්ෂූන් වහන්සේ සිය ගණනින් ජීවිතක්ෂයට පත්වූහ. මේ නිසා ධර්මය රැක ගැනීම මහත්
අභියෝගයක් වූ බව අට්ඨ කතාවල සඳහන් ව තිබේ. ඒ හේතුවෙන් මෙතෙක් කාලයක් කටවහරින්
පවත්වාගෙන ආ බුදු දහම විනාශ වී යෑමට ඉඩ නොදී පවත්වාගෙන යෑම සඳහා ධර්ම සංගායනාවක්
පැවැත්වීමටත්, ධර්ම විනය ග්රන්ථාරූඪ කිරීමටත් මහා සංඝා වහන්සේ තීරණය කළහ. ඒ අනුව
වළගම්බා රජ දවසේ ථූපාරාමයේ වැඩ සිටි කුත්තගත්ත නම් හිමි නමක් මහා විහාරීය භික්ෂූන්
වහන්සේ සමඟ ලෝවාමහාපායට රැස්ව ත්රිපිටකය ග්රන්ථාරූඪ කීරීමට තීරණය කළ බව අස්ගිරි
තල්පතේ දැක්වේ.
ක්රි.ව. 1266 දී ලියැවුණු බවට සැලකෙන පූජාවලියේ සඳහන් වන්නේ පළමුවරට වළගම්බා රජු
දවස පන්සියයක් රහතන් වහන්සේ අලුලෙනේ වැඩ හිඳ පොත් සංගායනා කළ බවයි. ක්රි. ව. 1390
දී ලියැවණුු ශාසනාවතාරය හෙවත් නිකාය සංග්රහය උපාලි තෙරණුවන්ගේ පටන් ශිව නම් ස්ථවිර
නමක් දක්වා වූ තෙරණුන් වහන්සේ තිස් අට නමකගේ සංඝ පරම්පරාව ඔවුන්ගේ නම් ද සමඟ
ඉදිරිපත් කරමින්, ඔවුන් කට පාඩමින් රැගෙන ආ ත්රිපිටක ධර්මය එක්තරා ජනපද
අධිපතියකුගේ ආරක්ෂාව ඇතිව, පන්සියයක් රහතුන් වහන්සේ මාතුල දනව්වේ අලුලෙන වැඩ හිඳ
පොත්වල ලියූ බව පවසයි.
 සියම්, බුරුම ආදි ථෙරවාදි රටවලට පාලි ත්රිපිටකය හා අටුවා ගෙන ගියේ ලංකාද්වීපයෙන්
නිසා මෙහි දී සිදු වූ ත්රිපිටකය ග්රන්ථාරූඪ කිරීම බුද්ධ ධර්මයේ චිරස්ථිතියට මහත්
රුකුලක් විය. ලක්දිව පැරණි සිද්ධස්ථානයක් වන අලුවිහාරය මහින්දාගමනයෙන් පසුව
දේවානම්පියතිස්ස රාජ්ය සමයේ කරවූ විහාරයක් ලෙස ඉතිහාසයේ සඳහන් වේ.
ගල් පර්වතවලින් නිර්මාණය වූ මෙහි බ්රාහ්මී අක්ෂරවලට අයත් ලෙන් ලිපිවලට අනුව
සැදැහැවතුන් විසින් භික්ෂූන් වහන්සේට පූජා කළ ලෙන් විහාර කිහිපයකි. ඒවායෙහි විවිධ
ප්රමාණයේ බුද්ධ ප්රතිමා ද පිහිටුවා තිබේ. රහතුන් වහන්සේ පන්සියයක් දෙනා
විහාරස්ථානයට යාබඳ ව පිහිටි කඳුවැටියේ ඇති ලෙන්වල වැඩ සිට ඇති බවත්, එම ගල් ලෙන්වල
කටාරම් කොටා ඇති බව පෙනෙන්නට ඇති බවත්, ඒවායේ යම් පිරිසක් වාසය කළ බවත් ඔප්පු කළ
හැකි සාක්ෂි ද පවතී.
අලුවිහාරය ගවේෂණයක දී ලෙන් දහ අටක් සොයා ගෙන ඇති අතර, ඊට යාබඳ ව පිහිටි බිරිදිවෙල
කඳුවැටියෙන් ද තවත් ලෙන් අටක් සොයා ගැනීමට හැකි ව තිබේ.
කටාරම් කෙටූ ලෙනවල මහනුවර සම්ප්රදායේ චිත්ර හා මූර්ති ද දැකගත හැකි ය. පැරණි
ස්තූපයක්, බෝධියක් ඇතුළු අංගෝපාංග සහ වටිනා පොත් එකතුවක් ද විහාරස්ථානය සතුවේ.
දේවානම්පියතිස්ස රජු (ක්රි. පූ. 250-210) විසින් අලුවිහාරයෙහි ඵලරුහ බෝධියක්
පිහිටුවන ලදැයි ද, වළගම්බා (ක්රි.පූ.103; 89–77), මහ පැරකුම්බා (ක්රි.ව.
1153–1186) සහ ශ්රී විජය රාජසිංහ (ක්රි.ව. 1739-1747) ආදී රජවරුන් විසින් වරින්
වර මෙම ස්ථානයේ දියුණුව පිණිස කටයුතු කරන ලදැයි ද සඳහන් වේ.
19 වැනි ශත වර්ෂයේ මුල් භාගයේ දී මේ සිද්ධස්ථානය නැරඹීමට පැමිණි පෝබ්ස් මහතා සඳහන්
කර ඇත්තේ මේ ස්ථානයේ ඉතා උස ගලක් මුදුනේ බුදුරදුන්ගේ සිරිපා සටහනක් කොටා තිබු බවත්,
ඒ අසල දාගැබක නටබුන් දක්නට ලැබුණු බවත් ය. දාගැබේ නටබුන් අතර ගැබ් විසිපහකින් යුත්
යන්ත්රගලක මැද ගැබෙහි නිදන් කරන ලද සර්වඥ ධාතූන් වහන්සේ නමක් ද, අනෙකුත් ගැබ්වල එය
නිදන් කළ අවස්ථාවේ දී පුදන ලද විවිධ වස්තූන් ද තිබු බව ඔහු වැඩිදුරටත් පවසා තිබේ.
-
දිල්හානි ජයවර්ධන |
අව
අටවක
අමාවක
පුර
අටවක
පසළොස්වක
